Bruine rat

De bruine rat, ook wel rioolrat of Noorse rat genoemd, is veruit de meest voorkomende rattensoort in België. Van Antwerpen tot Luik, van Gent tot Brugge: deze rat leeft overal waar mensen wonen en werken. Een volwassen bruine rat wordt 20 tot 26 cm lang (zonder staart) en weegt gemiddeld 300 tot 500 gram. Vrouwtjes worden tot 5 keer per jaar drachtig en brengen telkens 7 tot 12 jongen ter wereld. Dat betekent dat een enkel koppel ratten binnen een jaar kan uitgroeien tot een kolonie van honderden exemplaren. Het FAVV en de FOD Volksgezondheid beschouwen de bruine rat als een prioritaire plaagdiersoort vanwege de gezondheidsrisico's voor mens en dier. Wie ratten ziet of sporen vindt, doet er goed aan meteen te handelen, want uitstel geeft de kolonie de kans om verder te groeien en dieper in de constructie te nestelen.

Herkenning van de bruine rat

De bruine rat herkennen is niet altijd eenvoudig omdat dit dier zelden overdag te zien is. Toch laat de rioolrat duidelijke sporen na die u zelf kunt opsporen.

• Uiterlijk: bruingrijze vacht op de rug, grijswitte buikzijde, stompe snuit en kleine oren die niet over de ogen reiken
• Staart: korter dan de gecombineerde lengte van kop en romp, dik en schubachtig
• Keutels: donkerbruin, cilindervormig, 1,5 tot 2 cm lang, met afgeronde uiteinden; verse keutels zijn zacht en glanzend
• Looproutes: vettige veegsporen langs muren en plinten, soms ook haarsporen op stof
• Vraatschade: aangeknagen karton, kunststof leidingen, hout en zelfs zacht metaal
• Holen: ingang van 6 tot 9 cm diameter, vaak langs gevels, in composthopen of onder tuinterrassen

Bij twijfel kunt u een vel bloem of talk strooien op een verdachte plek. Rattenpootafdrukken zijn dan de volgende ochtend goed zichtbaar.

Gedrag van de bruine rat

Bruine ratten zijn uitgesproken nachtdieren. Overdag houden ze zich verborgen en pas na zonsondergang begeven ze zich naar voedsel en water. Wie overdag ratten ziet, heeft doorgaans te maken met een grote, overbevolkte kolonie waarbij zwakkere dieren gedwongen worden om ook overdag actief te zijn.

Ratten zijn uiterst wantrouwig tegenover alles wat nieuw is in hun omgeving. Dit gedrag heet neofobia en is precies waarom doe-het-zelf rattenvallen en gifkorrels zelden werken: de rat loopt er dagenlang omheen voordat hij er voorzichtig aan ruikt. Een professionele aanpak houdt daar rekening mee door lokdozen en voeder al enige tijd voor de eigenlijke bestrijding op vaste locaties te plaatsen.

Ratten leven in hiërarchische groepen met een dominante man en meerdere vrouwtjes. Territorium wordt verdedigd met geur en lichamelijk geweld. Via geursporen communiceren ze met soortgenoten en navigeren ze hun vaste looproutes in het donker.

Risico's van de bruine rat

De bruine rat draagt een reeks ernstige ziekteverwekkers bij zich die via verschillende routes op mensen kunnen worden overgedragen. De FOD Volksgezondheid en het RIZIV beschouwen rattenziekten als een reëel volksgezondheidsprobleem in stedelijke gebieden.

• Leptospirose (ziekte van Weil): bacteriële infectie via rattenurine in water of op oppervlakken, kan leiden tot nierfalen en geelzucht
• Salmonellose: overdracht via besmette uitwerpselen op voedsel of werkvlakken
• Hantavirus: ademhalingsproblemen via inademing van gedroogde rattenurine of -uitwerpselen
• Toxoplasmose: parasitaire infectie, gevaarlijk voor zwangere vrouwen

Naast gezondheidsrisico's veroorzaken bruine ratten ook aanzienlijke materiële schade. Ze knagen door elektrische kabels, wat kortsluiting en zelfs brand kan veroorzaken. Leidingen, isolatiemateriaal en bouwkundige constructies worden aangetast. Jaarlijks lopen Belgische bedrijven en particulieren miljoenen euro's schade op door rattenplagen.

Preventie tegen bruine ratten

Rattenplagen voorkomen is een stuk eenvoudiger dan ze bestrijden. De sleutel zit in twee principes: geen toegang geven en geen voedsel aanbieden. Hieronder de meest effectieve preventieve maatregelen voor Belgische woningen en bedrijven.

• Afdichten van toegangspunten: sluit alle openingen groter dan 1,5 cm in gevels, funderingen en rondom leidingen met hardstaal, metaalvezels of beton. Ratten knagen niet door staal
• Rioolcontrole: laat oude en beschadigde rioolaansluitingen inspecteren en vervangen. Terugklepkleppen op afvoerbuizen verhinderen toegang vanuit het riool
• Voedselhygiëne: bewaar diervoeder, graan en GFT-afval in gesloten, rat-resistente containers. Ruim gevallen fruit en groenteresten snel op
• Opgeruimde omgeving: verwijder opslagmateriaal van gevels, houd gras kort en maai regelmatig rond schuurtjes en terrassen
• Compost: gebruik alleen gesloten compostbakken en voeg geen vlees of gekookte resten toe

Bestrijding van bruine ratten

Rattenbestrijding vereist een systematische aanpak die verder gaat dan het neerzetten van een paar lokdozen. Professionele plaagdierbestrijders werken volgens een gestructureerd stappenplan dat voldoet aan de Belgische wetgeving en de richtlijnen van het FAVV.

De bestrijding bestaat uit drie fasen. Eerst een grondige inspectie waarbij looproutes, nestlocaties en toegangspunten worden geïdentificeerd. Daarna de actieve bestrijding met gecertificeerde rodenticiden in beveiligde lokdozen op strategische locaties; wij werken niet met klemvallen of andere mechanische vallen. Tot slot de wering: het afdichten van alle vastgestelde toegangspunten zodat herinfectie vanuit het rioolstelsel of de omgeving wordt voorkomen.

Particulieren mogen in België beperkte hoeveelheden rodenticiden gebruiken, maar professionele middelen zijn krachtiger en mogen alleen door gecertificeerde bestrijders worden toegepast. Bij een besmetting in een bedrijf, horecagelegenheid of zorginstelling is professionele aanpak wettelijk verplicht. Neem bij een rattenplaag direct contact op: hoe langer u wacht, hoe groter de kolonie en hoe omvangrijker de behandeling.